WordPress 5.9 Yayında!

WordPress 5.9 Yayında!

Adını; ünlü caz sanatçısı, dansçı, oyuncu ve aktivist Joséphine Baker’dan alan 5.9; WordPress tarihindeki en büyük sürümlerden biri. Geliştirme süreçleri boyunca, detayları duyuruldukça büyük merak uyandıran bu büyük güncelleme tam site düzenleme ve ilk blok teması Twenty Twenty-Two ile ön plana çıkıyor.

WordPress 5.9; site geneline stil uyarlama, theme.json arayüzü, geç yükleme geliştirmeleri, yeni dolaşım bloğu, giriş ekranı yenilikleri, PHP 8 desteği, jQuery 3 güncellemeleri gibi çok sayıda işlevsel detaya ve performans iyileştirmelerine sahip.

Tam Site Düzenleme (Full Site Editing)

14 Aralık 2021’de piyasaya sürülmesi planlanan WordPress 5.9, en çok beklenen özellik güncellemelerinden biri olan Tam Site Düzenleyici ile ilgili gecikmeler nedeniyle, 25 Ocak 2022’ye ertelenmişti. Bu süreç tahmin edeceğiniz gibi topluluktaki 600’den fazla katılımcının son sürüm üzerinde çalışması ve herhangi bir sorun olmadığından emin olmak için her detayı test edip pürüzleri düzeltmesiyle ilerledi.

WordPress 5.9, Tam Site Düzenleme,Full Site Editing

WordPress 5.8’de tanıtılan tam site düzenleyiciye (FSE) çok sayıda özellik ekleyen 5.9, herhangi bir kod kullanmadan benzersiz tasarımlara sahip web siteleri oluşturabilmeyi kolaylaştırıyor. Ancak FSE, yalnızca yeni varsayılan tema Twenty Twenty-Two gibi tam site düzenlemeyi destekleyen bir tema ile kullanılabiliyor.

WordPress 5.9’dan itibaren de artık tam site düzenleyiciyi etkinleştirmek için Gutenberg eklentisini yüklemeniz gerekmiyor.

WordPress 5.9’da tam site düzenleme için özel olarak tasarlanmış Dolaşım, Altbilgi, Gönderi Yazarı, Sonraki Yazı, Önceki Yazı, Terim Açıklama, Arşiv Başlığı gibi on yeni bloklar bulunuyor.

Site Genelinde Stil Ekleme

WordPress 5.9, Site Genelinde Stil Ekleme, Theme.json Arayüzü

Yeni sürümde Global Stil özelliği; WordPress kullanıcılarının sayfaların veya gönderilerin ötesinde, web sitesinin sunumu üzerinde hem genel olarak hem de blok tipine göre daha fazla kontrol sahibi olmasını sağlıyor.

Bunun için eklenen yeni kenar çubuğunda küçük bir önizleme paneli ve Tipografi, Renkler, Düzen, Bloklar adında dört bileşen yer alıyor.

Stil Önizleme paneli, özelleştirmelerin sonucunu kontrol etmek için tasarlanmış. Tipografi paneli; yazı fontu, satır yüksekliği ve harf büyüklüğü gibi seçenekler için bir dizi kontrol sağlıyor. Tüm bu kontrollere, sağdaki üç nokta simgesine tıkladığınızda görünen bir açılır menüden ulaşılıyor. Bu paneldeki seçeneklerin, theme.json ayarlarınıza bağlı olduğunu hatırlatalım.

Theme.json Arayüzü

5.9 sürümü, WordPress 5.8’de sunulan theme.json v1 yerine theme.json v2’ye sahip. Yeni sürümle, mevcut v1 theme.json dosyaları beklendiği gibi çalışmaya devam edecek şekilde ve çalışma anında WordPress tarafından v2 formatına dönüştürülecek şekilde ayarlandı.

5.8, temaların blokların çeşitli özellikleri ve arayüzün kontrolü konusunda gerekli olan yapı iskelesini tanıtmıştı. 5.9’da, bir sonraki adım olarak, kullanıcıların bu stil özellikleriyle etkileşime girmesine izin verecek bir kullanıcı arayüzü geliştirildi.

Böylece sayfayı düzenlerken sağ menüden temanızın buton renklerini marka renklerinize uyacak şekilde değiştirebilir, yeni bir arka plan rengi ayarlayabilir ve yazı tipi denemeleri yapabilirsiniz. Üstelik, bu değişiklikleri tek tek şablonlar, şablon parçaları ya da tüm web siteniz için genel bir stil olarak kaydetmeyi seçebilirsiniz.

Dolaşım Bloğu

Yeni dolaşım bloğu, gezinme menüleri oluşturmanıza, yeni bağlantılar eklemenize, renkleri, aralığı, hizalamayı ayarlamanıza olanak tanıyor.

Dolaşım bloğu verileri, wp_navigation ayrılmış gönderi türü kullanılarak veritabanında depolanıyor. Bu bloğun içeriğinin veritabanında saklanması, kullanıcıların farklı blok temalarında aynı navigasyon menülerini kullanmalarını sağlıyor.

Desteklenen bir tema kullandığınız sürece, makalelerinizde veya açılış sayfalarınızda manuel olarak gezinme menüleri oluşturabiliyorsunuz.

Dolaşım Bloğu, WordPress 5.9, Gezinme menüleri
Yeni sürümde en etkili tema bloklarından biri olan Dolaşım bloğu ile mevcut blok tabanlı bir menü seçebilir, tüm sayfaları içeren bir menü oluşturabilir veya “Boş Başla” seçeneği ile istediğiniz bileşenleri menülere ekleyebilirsiniz.

Ayrıca yeni dolaşım menüsü, klasik temalarla kullanılabilen menüleri içe aktarmanıza olanak tanıyor. Böylece, klasik bir temadan geçiş yaparken, mevcut menülerinizi yeniden oluşturmanız gerekmiyor. Mevcut menülerinizden birini seçtiğinizde bu otomatik olarak blok tabanlı bir gezinme menüsüne dönüştürülüyor.

Dolaşım bloğunu sayfanın herhangi bir yerine eklemek mümkün olduğundan örneğin, uzun makalelerde, kullanıcıların belirli içerik bölümlerine atlamasına olanak tanıyan “içindekiler” tablosu oluşturabiliyorsunuz.

Blok araç çubuğundaki Dönüştür butonuna tıklayarak bağlantıları bloklara dönüştürmek de mümkün. Böylece belirli blokları doğrudan gezinme menüsüne ekleyebiliyorsunuz.

Dahası menüleriniz ve alt menüleriniz için metin ve arka plan renklerini özelleştirebiliyorsunuz.

Gezinme bloğuna eklenen Blok Boşluğu desteğiyle menü öğeleri arasındaki mesafeyi kontrol etmek de artık mümkün.

Birçok 5.9 özelliğinin yalnızca yeni varsayılan tema Twenty Twenty-Two gibi FSE’yi destekleyen bir tema kullanıyorsanız uygulanabilir olduğunu hatırlatmakta yarar var.

Yeni Varsayılan Tema: Twenty Twenty-Two

WordPress tarihindeki ilk varsayılan blok teması Twenty Twenty-Two, şimdiye kadarki en esnek varsayılan WordPress teması olacak şekilde hazırlanmış. Bu nedenle de tasarımın her detayı üzerinde yüksek düzeyde kontrol sağlamaya odaklanmış.

Bildiğiniz gibi klasik temalar, içeriğin nasıl görüntüleneceğini ve sayfa stili detaylarını bildiren dosyaların bir birleşimidir. PHP dosyalarıyla oluşturulurlar, şablon dosyaları içerirler ve Özelleştirici / Customiser kullanılarak biçimlendirilebilirler.

Ancak blok temaları, bloklar ve HTML dosyalarıyla oluşturulmuştur. Bu temalar, tamamen bloklardan oluşan şablonlara sahiptir. Theme.json, Özelleştirici’nin yerini alarak site tasarımınızdaki tipografi, renkler, boyutlar gibi bileşenlerle sitenizin stilini kontrol etmenize olanak tanır. Bu özellikler son sürümle WordPress çekirdeğine dahil edildiğinden bunları etkinleştirmek için Gutenberg eklentisini yüklemek artık gereksizdir.

WordPress 5.9, Yeni Varsayılan Tema,  Twenty Twenty-Two

Kuşlar gibi hafif, dayanıklı ve biraz da eğlenceli olacak şekilde tasarlanan temanın renk paleti doğadan alınmış. Temada gerçekleştirilmek istenen asıl hedef; tüm tema stillerinin theme.json aracılığıyla yapılandırılması ve site genelinde düzenlenebilir olması.

Twenty Twenty-Two, başlıklar için Source Serif Pro yazı tipini kullanıyor. Cesur ama minimalist bir tasarıma sahip olan tema, içerik hazırlarken kullanabileceğiniz bir dizi hazır desen sunuyor.

Mümkün olduğunca az CSS kullanmaya çalışan Twenty Twenty-Two şimdiye kadarki ilk varsayılan blok teması olduğundan oyunun kurallarını önemli ölçüde değiştiriyor.

Anlayacağınız üzere Twenty Twenty-Two, oldukça esnek ve özelleştirilebilir bir tema. Önceden, bir sayfa veya gönderi oluştururken kullanılan bloklar artık sitenizin tüm bileşenleri için kullanılabiliyor. Bu; başlık, gezinme, içerik alanı, kenar çubukları, özel sayfa şablonları, altbilgi gibi tüm bölümler üzerinde tam denetime sahip olduğunuz anlamına geliyor.

5.9’da bir blok temasını etkinleştirdiğinizde, menüde artık Görünüm sekmesinde Özelleştir seçeneği görünmüyor. Bunun nedeni, özelleştir bileşenin FSE kullanan blok temaları tarafından desteklememesi. Etkin olmayan blok temalarını önizleyememenizin nedeni de bu. Canlı Önizleme, blok temalarla kullanılamıyor.

Tüm bu açıklamalardan sonra mevcut temanızın WordPress 5.9 ile çalışmaya devam edip edemeyeceğini merak etmiş olabilirsiniz. Divi ve Avada gibi bir süredir sektörde olan popüler temalar, halihazırda entegre sayfa oluşturucuları olduğundan tam site düzenlemesini devre dışı bırakacak kodlara sahipler. WordPress 5.8 veya sonraki bir sürümünü (5.8.1, 5.8.2, 5.8.3) kullananlar, temaları şu anda çalışıyorsa WordPress 5.9’dan itibaren de temalarını önceki gibi kullanmaya devam edebilecekler.

Geç Yükleme Geliştirmeleri

WordPress ekibi, geçtiğimiz aylarda en popüler 50 WordPress teması üzerinde yapılan testlerde, ilk görsel veya iframe’in tembel yüklenmediğinde; Google’ın LCP puanında ortalama %7’lik bir iyileşme olduğunu bulmuştu. Bu nedenle; WordPress 5.9, sayfadaki ilk görüntünün veya ilk iframe’in otomatik olarak yüklenmesini sağlıyor. Küçük bir detay gibi görünse de bunun sayfa yükleme sürelerinde büyük fark yaratabileceği düşünülüyor.

Bilindiği gibi Core Web Vitals metriklerinden biri olan LCP, bir web sayfanın yüklendiğinin en önemli göstergesi. LCP’nin nasıl ölçüldüğüne ve nasıl iyileştirilebileceğine dair açıklamalara LCP (Largest Contentful Paint) Nedir? adlı yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Giriş Ekranında Dil Seçimi

Birden fazla dilin kurulu olduğu WordPress sitelerinde kullanıcılar artık giriş ekranında tercih ettikleri dili seçebiliyor. Bu, oturum açma ekranının, şifremi unuttum ekranının ve kullanıcı kaydı ekranının istediğiniz dilde görüntülenmesine olanak tanıyor.

Diğer İyileştirmeler

Tahmin edebileceğimiz gibi her WordPress sürümünün, blok düzenleyiciye eklenen çok sayıda iyileştirmeler ve yenilikler sunmasının nedeni çoğu WordPress kullanıcısının zamanlarının çoğunu içerik yazarak geçirmesi.

  • 5.9’dan önce kullanıcıların en zorlandığı nokta; özellikle uzun yazılarda paragraf, galeri gibi blokları taşımaktı. Artık kullanıcılar içeriğin farklı bölümlerine kolaylıkla atlamak ve bu bölümlerin yerlerini değiştirmek için üst araç çubuğundaki Liste Görünümü butonundan (3 paralele çizgi) bölümlerin yerini değiştirebilir. Bunun için bir öğeye tıklayıp yukarı ve aşağı hareket ettirmek yeterli.
  • Başlıklar bloğu yeni sürümde dikey bir açılır menüden bir başlık düzeyi seçmeye olanak tanıyor. Önceden bunun için daha fazla tıklama yapmak gerekiyordu. Ayrıca artık başlıklarınız için tipografi, tasarım, kenar boşluğu ve boşluk seçeneklerin mevcut.
  • WordPress’in önceki sürümlerinde, sosyal simgeler ve butonlarla çalışırken üst ve alt blokların kontrolleri çok kolay değildi. 5.9 sürümünde alt bloklar, ana bloğun araç çubuğunu kullanabiliyor.

  • Ayrıca yeni sürümde, yazı içindeki bağlantıların üzerine mouse ile geldiğinizde zengin URL önizlemeleri gösteriliyor.
  • 5.9’da galeri bloğu da tamamen revize edilmiş. Öne Çıkan Resim ve Site Simgesi bloklarında yapılan çeşitli değişiklikler, görseller üzerinde daha ayrıntılı kontrol sağlıyor.
  • WordPress 5.9’da galeri görselleri, çekirdek innerBlocks API’leri kullanılarak iç içe yerleştirilmiş durumda ve her görsel, kendi ayrıntı kümesini depoluyor. Galeri bloğu artık görüntü boyutları ve çift ton filtreler gibi temel Görüntü bloklarında bulunan işlevlerin yanı sıra sürükle – bırak, kopyala, çoğalt ve kaldır gibi standart blok özelliklerini desteklediğinden, her bir görseli ayrı ayrı özelleştirmek mümkün.

    Örneğin farklı çift ton filtreler uygulanmış ya da her biri farklı köşeden yuvarlatılmış birden fazla görseli aynı galeride kullanabilirsiniz. Her bir resme belirli bir CSS sınıfı atayabilirsiniz; bu, galeri görsellerinize ihtiyacınız olan her türlü özelleştirmeyi eklemek için önemli avantajlar sağlayacaktır.
  • Öne çıkan resim bloğunda; yükseklik, genişlik ve ölçek kontrolleri sağlayan yeni bir boyut paneli mevcut. Boyut kontrolü, Sorgu Döngüsü bloklarındaki öne çıkan görseller için de geçerli.

Performans Geliştirmeleri ve Geliştiriciler için Ek Özellikler

WordPress 5.9’u çalıştırmak için önerilen gereksinimler;

  • PHP 7.4 veya üzeri
  • MySQL 5.6 veya üzeri veya MariaDB 10.1 veya üzeri
  • Nginx veya Apache

Yeni sürümden itibaren WordPress çekirdeği PHP Test Suite artık PHPUnit Polyfills kitaplığı aracılığıyla PHPUnit 8.x’i destekliyor.

Bir gönderi revizyonunun URL’sini almak için wp_get_post_revisions_url() adlı yeni işlev de artık devrede.

Binlerce yeniden kullanılabilir bloğa sahip büyük siteler için, işlevsel bir performans geliştirmesi, 5.9’un sunduğu kolaylıklardan bir diğeri. Önceden kaydedilmiş yeniden kullanılabilir bloklar artık çok daha hızlı.

Özet

Her yeni sürümüyle performans iyileştirmeleri ve işlevsel arayüz geliştirmeleri sunan WordPress, 2022’nin ilk büyük sürümü ile birçok önemli özellik ve sayısız iyileştirme içeriyor.

WordPress 5.9, Tam Site Düzenleme (FSE) ile sitenizde üstbilgiden altbilgiye kadar her şeyi, kod gerekmeden bloklar halinde tasarlamanızı sağlıyor.

Varsayılan ilk blok teması olarak 5.9’la tarihe geçen Twenty Twenty-Two ise WordPress ekibi tarafından “WordPress için şimdiye kadar oluşturulmuş en esnek varsayılan tema” olarak tanımlanıyor.

Her zaman olduğu gibi temkinli tasarımcılar, 5.9 yayınlandıktan sonra birkaç gün beklemenizi ve sonrasında WordPress sitenize bu büyük güncellemeyi yüklemenizi öneriyor. Nisan 2022’de çıkacak olan WP 6.0’da karşılaşacağımız yenilikler ise 5.9’un ne kadar güçlü olduğuna bağlı.